Vergeet de Burj Khalifa en Shanghai Tower: Saoedi-Arabië bouwt aan een wolkenkrabber van 1 km hoog.

Op de corniche van Jeddah voelt de lucht van de Rode Zee zwaarder in de buurt van de werf. Kranen trekken trage bogen tegen de bleke hemel; arbeiders in fluorescerende hesjes bewegen als minuscule pixels aan de voet van een kolossale betonnen kern. Vanaf de snelweg schraapt de Jeddah Tower nog niet langs de wolken, maar de verticale ambitie is onmiskenbaar: dit is niet zomaar nog een wolkenkrabber. Dit is Saudi-Arabië’s poging om het record van één kilometer hoogte te halen: een door mensen gemaakte klif die uit de woestijn schiet en de zwaartekracht uitdaagt om tegen te spreken.

Taxichauffeurs noemen het nog altijd “de toren die Dubai gaat kloppen”. Gezinnen stoppen langs de kant om foto’s te maken door de stoffige wind. Ingenieurs spreken in behoedzame bewoordingen, alsof ze bang zijn het project te jinxen door te zelfzeker te klinken.

Iets gigantisch kruipt hier aan de kust opnieuw tot leven.

Verder dan Burj Khalifa: de stille race naar de hemel

Al meer dan tien jaar draagt de Burj Khalifa in Dubai de kroon van “hoogste gebouw ter wereld” als een fonkelende badge. Toeristen leunen over het glas op de 148e verdieping en kijken neer op wolken en speelgoedautootjes. De Shanghai Tower spiraleert de nevel in boven Pudong, futuristisch en trots.

En toch voelen beide reuzen plots… klein.

Saudi-Arabië maakt zich klaar om de skyline een volledig nieuwe dimensie in te duwen: een wolkenkrabber die gepland is tot ongeveer 1.000 meter, ruwweg een verticale kilometer. Dat cijfer verandert de schaal van het spel.

Het project ging aan en uit als een flikkerend neonbord. Voor het eerst aangekondigd in 2011 als Kingdom Tower, moest de megastructuur het pronkstuk worden van een nieuw district in Jeddah. De bouw begon, klom voorbij 250 meter en viel daarna stil toen kosten, politiek en de pandemie zich erin verstrengelden.

Eind 2023 verspreidden zich berichten dat de aanbesteding in stilte opnieuw was geopend, met internationale bouwreuzen die weer rondcirkelen. Op satellietbeelden staat de onafgewerkte kern er nog steeds: een betonnen spike in het zand, wachtend. Locals grappen dat de toren op een slapende draak lijkt: hij oogt bevroren, maar niemand gelooft dat hij dood is.

Voor Saudi-Arabië’s Vision 2030 is het wakker maken van die draak van groot belang.

Die ambitie van één kilometer gaat niet alleen over opscheprechten. Het is een lichtsignaal.

Saudi-Arabië raast vooruit om zichzelf opnieuw uit te vinden als magneet voor toerisme, investeringen en wereldwijde aandacht. Neom, de sci-fi-megastad in het noordwesten. The Line, een stedelijke strook van 170 km. Gigantische resorts aan de Rode Zee. En hier, in Jeddah, een verticaal manifest dat zegt: wij horen in dezelfde zin als Dubai, Shanghai, New York.

Wolkenkrabbers draaiden altijd om meer dan hoogte. Ze gaan over ego, zelfvertrouwen, soms over onzekerheid. Een land dat een kilometerhoge toren bouwt, fluistert niet-het schreeuwt.

Hoe bouw je in godsnaam een toren van 1 km in de woestijn?

Op de grond verandert de fantasie van “hoogste ter wereld” in koppige, stoffige engineering.

Een gebouw dat zo hoog is, heeft een fundering nodig als een begraven fort. Arbeiders boorden diepe palen in de zachte kustbodem van Jeddah en injecteerden beton tot ver onder straatniveau. De basis van de toren is gevormd als een driepuntige ster; elke vleugel werkt als een stabiliserende vin tegen de brute winden van de Rode Zee. Naar boven toe versmalt de structuur om gewicht en slingering te verminderen.

Binnenin zullen meerdere liftsystemen elkaar “overslaan”, want niemand wil tien minuten in een lift staan om een sky lounge te bereiken.

Daar is ook nog de kleine kwestie van menselijk comfort. Op 1.000 meter hoogte zijn windsnelheden radicaal anders, dalen temperaturen en kan het gebouw bij sterke rukwinden meerdere centimeters bewegen. Ingenieurs hebben dempers nodig, ultrasterk beton en glas dat hitte en zoute zeelucht aankan.

Dan komt het geldprobleem. Vroege schattingen lagen rond 1,2–1,5 miljard dollar, maar experts zeggen dat een heropstart veel duurder kan uitvallen. De financiering van zo’n toren, in een stad die nog werkt aan haar wereldwijde identiteit, is een gok.

Eerlijk is eerlijk: niemand doet dit elke dag.

Saudi-planners positioneren de Jeddah Tower als het anker van een nieuw stedelijk gebied: Jeddah Economic City. Kantoren, luxeappartementen, een Four Seasons-hotel, winkelpromenades, jachthavens. Het idee is dat de toren niet als een trofee op zichzelf staat, maar bedrijven, bewoners en toeristen aantrekt die vervolgens de rest van het district vullen.

Hier komt de logica binnen. Een kilometerhoge toren op zichzelf is een fotomoment. Een kilometerhoge toren met een werkende stad rond zijn voet is een economische motor.

Het risico is brutaal eenvoudig: als de mensen niet komen, wordt de toren een spectaculaire woestijnvuurtoren zonder schepen.

De stille druk op Dubai, de wereld en het klimaat

Achter de glanzende renders schuilt een zenuwachtige, onuitgesproken race. Dubai weet wat eraan komt. De Burj Khalifa is sinds 2010 het visitekaartje van de regio, en zijn beeld hangt aan het stadsmerk als een logo. Als Saudi-Arabië de Jeddah Tower afwerkt, verschuift het record langs de kust van het Arabisch Schiereiland.

Dat wist Dubai’s succes niet uit, maar het maakt de psychologie complexer. Toeristen die superlatieven najagen, beginnen misschien te vragen: “Waar staat de hoogste nu?” Plots wordt de regionale skyline weer een scorebord.

Landen van China tot Maleisië kijken vanop de zijlijn toe, rekenmachines in de hand.

We kennen het allemaal: dat moment waarop iemand in je buurt upgrade’t en je oude “best in class”-gadget er ineens gedateerd uitziet. Steden voelen dat ook-alleen op een schaal van miljarden dollars.

China heeft zijn supertall-manie al afgeremd, met grenzen aan “ijdelheidsprojecten” en lege skylinehulzen. Westerse steden krijgen te maken met strengere klimaatregels en stijgende bouwkosten. Golfstaten, gevoed door olie-inkomsten en post-pandemisch toerisme, hebben nog ruimte om groot, snel en glanzend te dromen.

De emotionele motor is simpel: thuisbasis zijn van “de hoogste” blijft een snelweg naar wereldfaam. Zonder marketinglaag is het een bijzonder dure manier om te zeggen: Kijk eens naar ons nu.

Er hangt rond de Jeddah Tower ook een harder gesprek dat niet goed past in promotievideo’s: de klimaatkost.

Superhoge gebouwen verslinden staal en beton, twee van de meest koolstofintensieve materialen op aarde. Een glazen naald koelen in een woestijnklimaat vraagt enorme energie, zelfs met efficiënte systemen. Saudi-Arabië investeert in hernieuwbare energie, maar leunt nog zwaar op olie en gas. Sceptici stellen een botte vraag: moet de wereld zoveel planetaire budget uitgeven aan verticale opscheprechten?

“We bouwen niet gewoon een toren,” zei een regionale architect me, half grappend. “We bouwen een symbool van hoe wij denken dat vooruitgang eruitziet. De echte vraag is of dat symbool nog klopt in een opwarmende wereld.”

• Economische magneet - Een toren van 1 km kan toerisme, congressen en interesse in high-end vastgoed aantrekken.
• Soft power-signaal - Zet Saudi-Arabië centraal in wereldwijde gesprekken over skylines.
• Milieubelasting - Hoge ingebedde CO₂, enorme operationele behoeften, kwetsbaar kustecosysteem.
• Stedelijke kans - Mogelijkheid om te experimenteren met nieuwe publieke ruimte, mobiliteit en gemengd wonen rond de basis.
• Wereldwijde benchmark - Dwingt andere steden na te denken over wat “recordbrekend” hierna moet betekenen.

Een verticale spiegel voor een veranderend land

Als je bij zonsondergang nabij de site in Jeddah staat, met kranen die bevroren lijken tegen de oranje lucht, voelt het project minder als een gebouw en meer als een vraagteken. Voor wie is deze toren eigenlijk? Toekomstige bewoners? Instagram-toeristen? Saudische leiders die een nalatenschap nastreven voorbij olie?

Elk land heeft zijn spiegelprojecten. Frankrijk had de Eiffeltoren, de VS had het Empire State Building, Maleisië had de Petronas Towers. De Jeddah Tower is Saudi-Arabië’s spiegel: hij weerspiegelt niet alleen ambitie, maar ook angst, urgentie en een verlangen om anders gelezen te worden door de wereld.

Over tien jaar kan hij vol zitten met kantoren, observatiedekken en hotelsuites, zoemend van bezoekers, terwijl de Burj Khalifa zachtjes naar de tweede plaats wordt geduwd. Of hij kan een monumentale “bijna” blijven: een betonnen herinnering dat hoogte alleen geen succes garandeert.

Kernpunt	Detail	Waarde voor de lezer
Saudi-Arabië mikt op een toren van 1 km	Jeddah Tower wil Burj Khalifa en Shanghai Tower voorbijsteken	Helpt je de volgende grote verschuiving in wereldwijde skylines te begrijpen
Project gepauzeerd, nu heroplevend	Bouw viel stil rond 250 m; nieuwe aanbestedingsronde opgestart	Signaal dat de race om “de hoogste ter wereld” weer opwarmt
Symbolische en ecologische inzet	Mix van soft power, toerisme en serieuze klimaatvragen	Laat je voorbij de hype kijken en beoordelen wat dit soort hoogte echt betekent

FAQ:

• Vraag 1 Wat is Jeddah Tower en hoe hoog wordt hij? Jeddah Tower is een geplande wolkenkrabber in Jeddah, Saudi-Arabië, ontworpen om ongeveer 1.000 meter te halen-mogelijk het eerste officieel kilometerhoge gebouw ter wereld.
  
• Vraag 2 Wordt hij echt hoger dan de Burj Khalifa? Ja. Als hij wordt voltooid zoals gepland, zou hij Dubai’s Burj Khalifa (828 m) met meer dan 170 meter overtreffen en een nieuw wereldwijd hoogterecord zetten.
  
• Vraag 3 Is de bouw nu echt bezig? De kern is al tot enkele honderden meters gebouwd. Daarna lag het project stil, en Saudische autoriteiten hebben aanbestedingen heropend om de volledige bouw te herstarten met nieuwe aannemers.
  
• Vraag 4 Waarom bouwt Saudi-Arabië zo’n enorme toren? Het past binnen Vision 2030: een strategie om de economie te diversifiëren, toerisme te stimuleren en een modern wereldwijd imago neer te zetten voorbij olie, met gedurfde architectuur als symbool.
  
• Vraag 5 Wanneer kan de toren klaar zijn? Er is geen vaste publieke datum. Zelfs als de werken op volle snelheid hervatten, duurt een supertall als deze doorgaans meerdere jaren, dus een opening zou waarschijnlijk eerder richting begin tot midden jaren 2030 vallen.