At stake staat een al lang geplande uitbreiding van de kerncentrale Dukovany in Tsjechië: een deal van meerdere miljarden euro’s die het Zuid-Koreaanse KHNP op papier al heeft “gewonnen”. Maar nieuw, kritisch onderzoek door de Europese Commissie betekent dat het Franse energiebedrijf EDF mogelijk toch nog niet helemaal uit de race is.
Een nucleair megaproject onder de loep van Brussel
De Tsjechische regering wil in Dukovany twee nieuwe kernreactoren bouwen om verouderde, Sovjet-era eenheden te vervangen en voor decennia aan CO₂-arme elektriciteit te verzekeren.
Om dat mogelijk te maken, heeft Praag een van de meest genereuze financiële pakketten opgesteld die men in de Europese kernenergiesector ziet.
De uitbreiding van Dukovany wordt ondersteund door een staatslening die 100% van de bouwkosten dekt, plus een gedurende 40 jaar gegarandeerde stroomprijs.
De staat wil een langlopende lening tegen gunstige voorwaarden verstrekken ter waarde van tussen €23 miljard en €30 miljard, afhankelijk van de uiteindelijke kosten en de financiering over een periode van meer dan tien jaar.
Daarnaast profiteert het project van een 40-jarige Contract for Difference (CfD). Dit mechanisme legt een “strike price” (richtprijs) voor elektriciteit vast: als de marktprijs daaronder zakt, betaalt de staat het verschil; stijgt de marktprijs erboven, dan betaalt het projectbedrijf het overschot terug.
De exploitatiemaatschappij, EDU II, staat grotendeels onder controle van de Tsjechische staat, waarbij energiegroep ČEZ een minderheidsbelang bezit. Strategisch probeert de regering zo langetermijnstabiliteit vast te leggen voor een asset met een levensduur die ver voorbij normale politieke cycli reikt.
Daar komt de Europese Commissie in beeld. Elke staatssteun van deze omvang in de EU moet door strenge staatssteunregels, bedoeld om te voorkomen dat overheden de concurrentie oneerlijk scheeftrekken.
Waarom Brussel bezorgd is
De Commissie had eerder steun goedgekeurd voor één nieuwe eenheid in Dukovany. Nu Praag twee reactoren wil financieren met een groter en complexer pakket, heeft Brussel een diepgaand onderzoek geopend.
Ambtenaren in Brussel stellen twee grote vragen:
- Verstoort de royale staatslening en de CfD de concurrentie op de elektriciteitsmarkten?
- Schermt de regeling de projectuitbater af van normale commerciële risico’s?
De vrees is dat een volledige staatslening, gecombineerd met een gegarandeerde prijs, de uitbreiding van Dukovany kan veranderen in een quasi risicoloze investering, terwijl concurrenten in andere landen moeten omgaan met marktvolatiliteit en commerciële kredietverstrekkers.
EU-regels laten staatssteun voor kernenergie toe, maar alleen als die noodzakelijk en proportioneel is en de eerlijke concurrentie op de interne markt niet verdringt.
De Commissie heeft ook hiaten in het CfD-ontwerp aangestipt. Ze wil duidelijkheid over hoe prestatieprikkels zullen werken, hoe kostenoverschrijdingen worden behandeld en of de regeling efficiënte bouw en exploitatie aanmoedigt in plaats van vertragingen en overspending te belonen.
KHNP vs EDF: een nucleaire krachtmeting met miljarden op het spel
In 2024 koos de Tsjechische regering Korea Hydro & Nuclear Power (KHNP) als voorkeursbouwer voor de twee eenheden, waarmee EDF en het Amerikaanse Westinghouse werden verslagen.
KHNP’s industriële aanbod zou rond €8,2 miljard per reactor hebben gelegen-een agressieve prijs in een sector die berucht is om budget- en planningsuitglijders.
EDF, dat nog steeds worstelt met kostenoverschrijdingen bij zijn EPR-projecten in Frankrijk en het VK, verloor een contract dat Franse officials stilletjes hadden omschreven als een exportkans van eens per generatie. De Franse groep vocht de beslissing vervolgens aan bij Tsjechische instanties, met het argument dat KHNP’s bod alleen haalbaar zou zijn met verborgen publieke steun.
Lokale rechtbanken wezen die uitdaging af en Praag ondertekende het contract met KHNP in juni 2025. Op het eerste gezicht leek de race gelopen.
Subsidievragen die niet verdwijnen
Hoewel EDF er nationaal niet in slaagde de uitslag om te keren, verplaatste de strijd zich naar Brussel. De Commissie heeft een afzonderlijk onderzoek geopend onder de EU-regels inzake buitenlandse subsidies, om te bekijken of KHNP steun kreeg van de Zuid-Koreaanse staat die de eerlijke concurrentie in de EU zou kunnen ondermijnen.
KHNP ontkent met klem elke illegale bevoordeling en stelt dat zijn aanbod volledig in lijn is met de Europese regels.
Als EU-onderzoekers concluderen dat KHNP een oneerlijk voordeel kreeg door niet-EU-subsidies, kan het Tsjechische aanbestedingsproces zware turbulentie ondervinden.
Voor EDF zou zo’n uitkomst een deur openen die stevig dicht leek. De Franse nutsmaatschappij zou opnieuw kunnen worden uitgenodigd als de EU het bestaande contract onverenigbaar acht met haar concurrentie- of staatssteunregels.
Hoe een tegenslag voor Praag eruit kan zien
Een diepgaand staatssteunonderzoek duurt vaak jaren. Een eerdere Tsjechische kernenergieregeling had ongeveer twee jaar nodig om groen licht te krijgen. Officials verwachten nu een beslissing over het tweereactorenpakket voor Dukovany rond 2027.
In die periode zegt Praag dat het werk aan het project zal doorgaan met private financiering. Maar de uiteindelijke vorm van de publieke steun kan aanzienlijk veranderen.
| Scenario | Wat er kan gebeuren |
|---|---|
| Volledige goedkeuring | Staatslening en 40-jarige CfD worden goedgekeurd met kleine aanpassingen; het KHNP-contract gaat grotendeels door zoals gepland. |
| Voorwaardelijke goedkeuring | De EU eist strengere risicodeling, een lagere strike price of een kortere CfD; de projecteconomie komt strakker te staan. |
| Gedeeltelijke of negatieve beslissing | Tsjechische steunregeling moet worden hertekend; de KHNP-deal kan onhaalbaar worden, waardoor EDF een tweede kans krijgt. |
Een strengere uitspraak uit Brussel zou het contract niet automatisch aan EDF toewijzen. Ze kan Praag echter dwingen delen van het proces te heropenen, te heronderhandelen met KHNP of zelfs alternatieve leveranciers te overwegen als het huidige pakket onverenigbaar blijkt met EU-recht.
Waarom het label “contract van de eeuw” ertoe doet
Franse media hebben de Dukovany-deal omschreven als een “contract van de eeuw” voor EDF, met een potentiële waarde van ongeveer €16,4 miljard voor zijn aanbod. Voor een bedrijf met zware schulden en enorme investeringsnoden in eigen land zou het binnenhalen van een lange exportstroom voor zijn EPR-technologie strategisch veel verder reiken dan het headlinebedrag.
Voor Zuid-Korea versterkt KHNP’s overwinning zijn reputatie als geloofwaardige kernexporteur, na spraakmakende successen in de Verenigde Arabische Emiraten. Het project verliezen door EU-juridische hindernissen zou dat verhaal schaden en het risico op verslechterende handelsrelaties verhogen.
Tsjechië heeft intussen nieuwe basislastcapaciteit nodig nu steenkool wordt uitgefaseerd en de vraag stijgt. Twee nieuwe reactoren, met beoogde opstart in 2036 en 2037, vormen een centrale pijler van die strategie.
Vertragingen in Dukovany zouden doorwerken in het elektriciteitssysteem van Centraal-Europa, met gevolgen voor prijzen, import en klimaatdoelstellingen.
Kernbegrippen achter de strijd
Hoe een Contract for Difference de economie van kernenergie vormgeeft
Een kerncentrale heeft enorme investeringskosten vooraf en vervolgens relatief lage operationele kosten. Marktprijzen voor elektriciteit kunnen in die decennia hevig schommelen. Een CfD stabiliseert de inkomsten en geeft investeerders voldoende zichtbaarheid om lagere financieringskosten te aanvaarden.
Toch is het ontwerp van de CfD even belangrijk als het bestaan ervan. Een hoge strike price verankert dure stroom voor consumenten. Een slecht afgestelde risicodelingsformule kan ontwikkelaars aanmoedigen om overschrijdingen door te schuiven in plaats van ze te beheersen.
Voor Dukovany focussen EU-controles op de vraag of de CfD de juiste balans vindt tussen financierbaarheid en discipline. Brussel wil bewijs dat de exploitant nog steeds sterke prikkels heeft om op tijd, binnen budget en met hoge veiligheidsstandaarden te bouwen.
Hoe EU-staatssteunregels nationale energieplannen kunnen hertekenen
EU-lidstaten bepalen hun eigen energiemix. Sommigen kiezen meer hernieuwbaren, sommigen houden steenkool langer aan, sommigen zetten zwaar in op kernenergie. Maar zodra staatsgeld in het spel komt, treden EU-regels in werking.
Die regels willen voorkomen dat één land zijn nationale kampioenen met royale steun opkrikt, met grensoverschrijdende effecten die elektriciteitsmarkten vertekenen of rivalen in buurlanden verdringen.
In de praktijk betekent dit dat elke grote steunregeling voor kernenergie, gas, hernieuwbaren of opslag vaak op het bureau van de Commissie belandt. Projecten kunnen doorgaan, maar moeten soms hertekende financiering, lagere steun of strengere waarborgen accepteren.
De Dukovany-zaak toont hoe dit proces kan kruisen met industriële concurrentie. Een beslissing over Tsjechische staatssteun kan indirect bepalen of KHNP of EDF uiteindelijk de reactoren bouwt, ook al hoort de EU officieel geen winnaars te kiezen.
Wat dit kan betekenen voor toekomstige nucleaire deals
Als de Commissie een harde lijn volgt, zullen toekomstige Europese kernprojecten mogelijk minder genereuze staatssteun nodig hebben of innovatievere structuren, zoals meer risicodeling met de private sector, kortere CfD’s of aandelenparticipaties door institutionele investeerders.
Landen die nieuwe reactoren overwegen, van Polen tot Nederland, kijken mee. De beslissing over Dukovany zal fungeren als een informele benchmark voor hoe ver EU-recht staten laat gaan om kernvloten nieuw leven in te blazen terwijl markten open en competitief blijven.
Voor EDF is de boodschap gemengd. Enerzijds moeten ook zijn eigen buitenlandse biedingen dezelfde tests doorstaan. Anderzijds kan strikte handhaving door Brussel van grenzen aan subsidies voor niet-EU-concurrenten het speelveld gelijker maken en de kans levend houden om contracten binnen te halen die verloren leken-waaronder dit “contract van de eeuw” van €16,4 miljard in Tsjechië.
Reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Laat een reactie achter