EDF heeft het “contract van de eeuw” nog niet verloren; Brussel onderzoekt Tsjechisch nucleair akkoord.

De Tsjechische Republiek wil twee nieuwe reactoren bouwen in Dukovany. Zuid-Korea’s KHNP is geselecteerd en EDF ligt er officieel uit. Toch kan een nieuw onderzoek van de Europese Commissie betekenen dat de Franse energiereus alsnog een weg terug vindt naar een project ter waarde van tientallen miljarden euro.

De Tsjechische nucleaire herstart die wenkbrauwen deed fronsen in Brussel

Praag heeft een duidelijke keuze gemaakt: kernenergie blijft de komende halve eeuw het hart van het elektriciteitssysteem. De vier bestaande reactoren in Dukovany dateren uit de jaren 80 en naderen geleidelijk het einde van hun levensduur. Twee extra reactoren, naast eenheden in Temelín, moeten koolstofarme stroom vastleggen en de afhankelijkheid van ingevoerd gas en steenkool verminderen.

In 2024 koos de Tsjechische regering Korea Hydro & Nuclear Power (KHNP) als voorkeursbouwer voor twee nieuwe eenheden in Dukovany. De industriële richtprijs in de koppen: ongeveer € 8,2 miljard per reactor. Voor een sector die geplaagd wordt door vertragingen en oplopende kosten, beloofde KHNP oplevering op tijd en strikte budgetdiscipline.

Op papier leek de deal een overwinning voor Praag: een bewezen buitenlandse leverancier, een strakke kostenraming en een route naar energiezekerheid op lange termijn.

De Tsjechische staat is van plan vrijwel alle financiële risico’s voor de nieuwe reactoren te dragen via goedkope leningen en prijsgaranties.

Precies daar stapte de Europese Commissie in.

Het staatsgedekte financieringsmodel onder het vergrootglas

De uitbreiding van Dukovany is geen eenvoudig commercieel project. De Tsjechische staat ontwierp een sterk beschermend financieel kader rond één centrale gedachte: de exploitant decennialang afschermen van marktschokken.

Drie bouwstenen springen eruit:

• Staatslening: een grote publieke lening tegen gunstige voorwaarden om 100% van de bouwkosten te dekken, geraamd op € 23 tot € 30 miljard zodra rente, vergoedingen en onvoorziene posten zijn meegerekend.
• Contract for Difference (CfD): een overeenkomst van 40 jaar die een vaste prijs voor nucleaire elektriciteit garandeert. Als de marktprijs daaronder zakt, vult de staat de inkomsten aan. Als de marktprijs erboven stijgt, betaalt de exploitant het verschil terug.
• Afscherming tegen politiek risico: juridische bescherming om schade te beperken door toekomstige veranderingen in energie- of belastingbeleid die de investering kunnen bedreigen.

De exploitatiemaatschappij, EDU II, staat grotendeels onder staatscontrole: de Tsjechische staat houdt 80% aan, terwijl het beursgenoteerde nutsbedrijf ČEZ de rest bezit. Deze opzet maakt de uitbreiding van Dukovany in feite tot een project van de publieke sector, waarbij de staat optreedt als bankier, verzekeraar en langetermijnafnemer.

Hier grijpt het EU-staatssteunrecht in. Brussel moet nagaan of publiek geld één speler - en één technologie - een oneerlijk voordeel geeft op de interne markt.

Waarom de Europese Commissie een diepgaander onderzoek opende

De EU had een eerder Tsjechisch plan voor één nieuwe reactor al goedgekeurd. Dat riep in Praag de vraag op: waarom nu extra streng toezicht?

Commissieambtenaren willen nu toetsen of het versterkte pakket voor twee reactoren de grens overschrijdt van gerechtvaardigde steun naar marktverstoring. Ze bekijken onder meer:

Punt	Wat Brussel wil controleren
Omvang van de lening	Of een 100% door de staat gefinancierde lening tegen soepele voorwaarden private concurrenten uit beeld duwt.
Risicodeling	Of de staat te veel bouw- en prijsrisico draagt, waardoor het project bijna risicoloos wordt voor de exploitant.
Ontwerp van de CfD	Of de gegarandeerde prijs prikkels behoudt om kosten te beheersen en de centrale efficiënt te laten draaien.
Effect op elektriciteitsmarkten	Hoe 40 jaar prijssteun groothandelsprijzen en grensoverschrijdende handel kan beïnvloeden.

EU-regels laten staatssteun voor kernenergie toe, maar alleen als die “noodzakelijk, evenredig en niet-verstorend” is voor de concurrentie.

Het onderzoek geeft de Tsjechische regering, EDF, KHNP en andere belanghebbenden de kans gegevens en argumenten in te dienen. Het zet de bouwplannen niet automatisch stil, maar een negatieve uitkomst kan wijzigingen in de financiële structuur afdwingen - of in het extreme geval de leverancierskeuze opnieuw op tafel leggen.

EDF aan de zijlijn, maar de deur blijft in het oog

EDF heeft al eens verloren. Het bod om de reactoren te bouwen legde het af tegen het aanbod van KHNP. Het Franse bedrijf vocht de uitkomst aan bij de Tsjechische autoriteiten en stelde dat het Koreaanse voorstel alleen haalbaar was dankzij verborgen publieke steun. Tsjechische rechtbanken wezen de klacht af, en de regering tekende in juni 2025 met KHNP.

Toch betekenen twee aparte EU-onderzoeken dat de race nog niet helemaal gelopen is.

Het tweede front: buitenlandse subsidies

Naast de staatssteunprocedure rond de steunregeling van Praag, beoordeelt de Commissie KHNP ook onder de EU-verordening buitenlandse subsidies. Dit relatief nieuwe instrument laat Brussel onderzoeken of niet-EU-bedrijven staatssteun uit het buitenland krijgen die de concurrentie in Europa verstoort.

De vraag is eenvoudig: heeft KHNP geprofiteerd van Koreaanse publieke subsidies waardoor het concurrenten kon onderbieden in de aanbesteding?

De Koreaanse nucleaire kampioen zegt niets verkeerd te hebben gedaan en de EU-regels te respecteren. Er is nog geen conclusie. Als onderzoekers problematische subsidies vaststellen, kunnen ze corrigerende maatregelen opleggen of, in het slechtste geval, de geldigheid van het bod ter discussie stellen.

Voor EDF zou dat scenario een contract heropenen dat soms als de “deal van de eeuw” wordt bestempeld - met een geschatte waarde van ongeveer € 16,4 miljard voor de leverancier.

EDF kan Dukovany niet langer winnen door KHNP te overbieden, maar kan wel profiteren als Brussel Praag dwingt terug naar de tekentafel te gaan.

Wat dit betekent voor kernuitbouw in Europa

De Tsjechische zaak valt op een gevoelig moment voor het Europese energiebeleid. Verschillende landen - waaronder Frankrijk, Polen en Nederland - hebben een hernieuwde interesse in kernenergieprojecten uitgesproken om hernieuwbare energie te balanceren en gasimporten te beperken.

Kerncentrales vragen echter enorme investeringen vooraf, lange bouwtijden en onzekere inkomstenvooruitzichten over tientallen jaren. Die combinatie jaagt private investeerders meestal weg, tenzij staten een groot deel van het risico dragen, zoals Praag voorstelt.

Door Dukovany streng te toetsen, schetst de Commissie in feite de grenzen van welke financiële steun toekomstige kernprojecten binnen de EU kunnen verwachten.

Kernbegrippen die het waard zijn om uit te leggen

Enkele technische begrippen vormen de kern van de Tsjechisch-EDF-KHNP-driehoek:

• Staatssteun: publiek geld of garanties die specifieke bedrijven of sectoren een voordeel geven. EU-regels verbieden het niet, maar controleren het streng.
• Contract for Difference (CfD): een langetermijnovereenkomst waarbij de staat inkomsten stabiliseert. Het beschermt investeerders tegen volatiele stroomprijzen en beschermt consumenten wanneer prijzen pieken.
• Verordening buitenlandse subsidies: een EU-instrument uit 2023 dat het mededingingstoezicht uitbreidt naar subsidies die door niet-EU-regeringen worden toegekend aan bedrijven die actief zijn op de EU-markt.

Voor wie risico wil inschatten: zie een CfD als een hypotheek met vaste rente van 40 jaar voor een elektriciteitscentrale. De bank - in dit geval de staat - garandeert een voorspelbaar betalingssysteem. Die stabiliteit maakt financiering makkelijker, maar kan botsen met doelen om markten competitief en flexibel te houden.

Mogelijke scenario’s voor het Dukovany-project

De komende jaren zijn verschillende paden mogelijk:

• Groen licht met aanpassingen: Brussel keurt de steunregeling goed na bijsturing - bijvoorbeeld een kleinere lening, een andere CfD-prijs of strengere waarborgen voor consumenten.
• Diepere hertekening: de Tsjechische regering moet het financieringsmodel grondig herwerken, wat de leenkosten verhoogt en het project vertraagt.
• Leveranciersschok: als het onderzoek naar buitenlandse subsidies KHNP zwaar treft, kan Praag politieke druk voelen, of zelfs een juridische basis krijgen, om de bouwerkeuze te heroverwegen. Daar liggen de hoopvolle kansen voor EDF.

De vorige Tsjechische kernenergiesteunzaak nam ongeveer twee jaar in beslag om afgerond te worden. Ambtenaren verwachten een vergelijkbaar tempo, met mogelijk een besluit rond 2027. Tot dan houdt Praag vol dat het project kan doorgaan met private financiering, terwijl de gesprekken met Brussel parallel lopen.

Voor energieplanners is de Tsjechische episode een levende test van hoe ver Europese regeringen kunnen gaan wanneer ze kerncapaciteit willen herstarten of uitbreiden. Voor EDF is het een herinnering dat bij grote infrastructuurdeals een juridische wending in Brussel soms deuren kan heropenen lang nadat de politieke beslissing definitief leek.